ՀՈԳԵԿԱՆ ՀԱՅՐԵՆԻՔ

Անթրաշ, անլվա, անխնամ,

Երբևէ  չսիրված մարմնով

մարմինների արանքը խցկվող

համատեղ երթի, դոփյունի,

միասնական ուժի մեջ

վախը խեղդելու համար,

հացադուլներից ու

հոգևոր սննդի չարաշահումից

շարքից դուրս եկած

աղեստամոքսային տրակտով,

անատամ, փրփրած բերանով

աղաղակող, գայթող, ցնցվող,

գենետիկ հիշողության կորստով,

մտավոր թերզարգացմամբ,

դաշտանային ցիկլի խանգարումներով,

հիրսուտիզմով և հերսոտությամբ,

հիվանդության կնիքը՝ վերջույթներին

և խելագար հայացքի մեջ,

որտեղ շառաչ է և ցասում,

անփարատելի վախ,

փշրվող ատամների կրճտոց։

2004

«Անտերուդուս» գրքից

ՄԻԵՎՆՈւՅՆ ՄԱՐԴՈւՆ

Մարմինս ընդունում է հասուն ձևեր, մինչդեռ

ուղեղս նկատելիորեն հետ է մնում իր զարգացմամբ,

գործով զբաղվելու փոխարեն սիրահարվում եմ՝

շաբաթը մեկ, միևնույն մարդուն,

և պահում եմ ինձ տհասի նման։

ՎՀՈւԿՆԵՐԻ ՈՐՍ

աղքատ և վհատ և չափավոր թախծոտ

ինչպես հնարավոր էր միայն նախանցյալ դարում

ողջ գիշեր նստել մահճակալի եզրին

նայել պատուհանից դուրս

մտածել բացվող օրվա մասին

չիմանալ գլխիդ գալիքը

Կիկոս սեր

Սերս՝ հղացված մանկապարտեզի ճանապարհին
Միանգամայն շահադիտական նպատակներով՝

Որ գիրկս բարձրացած երեխաս տանելի լինի,

Որ նրա նվնվոցը թվա ձայնակցություն

Ծիտիկների վաղորդյան ծլվլոցին,

Որ հրվեմ ոտնաթաթով և քայլեմ

Մի քանի սանտիմետր բարձր անվերջ ցեխից,

Ու կոշիկներս մաքուր մնան,

Այդ կիկոս սերս աննկատ վիժվել է,

Ու գուցե լավն էլ դա էր. եթե ծնվեր, հաստատ

Բարձրանալու էր ծառին ու ընկնելու էր քարին։

Անհարմար է այսպես և մի քիչ էլ տխուր,

Բայց տխրությունն ավելի լավ է,

Քան ողբը, կականը ու քելեխը։ 

23.03.15

Սոճին

- Հիմար կենդանի,
ծախու պոռնիկ,
լաչառ լիրբ,
անբարոյականության գագաթ,
հանգած հրաբուխ,
քեզ մեծ քաքի տեղ դրած մկան կտիտ,
տապակվիր սեփական թարախի մեջ,
որ էդքան առատորեն բլթացրել ես
շուրջբոլորդ...

Օրերը սկսվում ու ավարտվում են

Ներիր, իմ արքայազն,
Որ էդ լակոտից հետո լենքիս տվեցի
Ու նման չեմ էն աղջկան,
Որին սիրում էինք ես և դու։
Ներիր, որ ֆենած չեն մազերս,
Ու աչքերիս մեջ հանգած ատրուշանը
Մխում է ծուխ անելով…

Սիրում եմ

Պահը, երբ կանգնած ես անդունդի եզրին,

Ու ինչ-որ մեկը ներսիցդ ասում է՝ ճախրիր,

Եվ մի ուրիշն էլ բղավում է՝ կընկնես,

Երբ քեզ մի քայլ է բաժանում

Թռիչքից, անկումից և ընկրկումից,

Ու երեքն էլ նույնքան հավանական են,

Ու երեքն էլ՝ կանխավ լի ափսոսանքով։

Պահը, երբ մարմինները մոտենում են,

Բայց աչքերը դեռ չեն փակվել,

Շուրթերը չեն միահյուսվել,

Երբ բիբերի մեջ տեսնում ես քեզ

Եվ գլխի թեթև շարժում է բաժանում

Մեկնումից և հետդարձից,

Ու երկուսն էլ լի են տխրությամբ։

Պահը, երբ նստած ես սպիտակ թղթի առաջ,

Ու սիրտդ բաբախում է այնքան ուժգին,

Որ բոլոր ձայները խլանում են։

25.02.2015

Շունը, որ խաղում էր ոջիլների հետ

Հենց նոր տեսա այդ Շանը։

Նա փողոցային էր,

չէ, թափառական,

թեպետ գուցե ավելի ճիշտ լինի ասել՝

զբոսաշրջիկ։

Լինել բռնված

Բառերը՝ անծայրածիր օվկիանոս,

բառերը՝ խորտակված նավեր,

բառերը՝ գանձեր նավերի մեջ,

բառերը՝ ձկներ մեծ ու փոքր,

բառերը՝ քարեր ու բույսեր,

բառերը՝ ալիքներ անհամար,

բառերը՝ ավազ, փրփուր…

Ես՝ արհեստավարժ ջրահարս,

որ կարող եմ լողալ անվերջ

ու առանց հոգնելու,

կարող եմ լողալ նազանքով,

կարող եմ լողալ կատաղի,

լողալ բառերի արանքով,

բառերը ճեղքելով,

խճճելով ու խճճվելով,

քանդելով խճուճները,
բառերից խաբկանքներ հյուսել

հոգնած նավաստիների համար,

ուռկաններ՝ խիզախ լողորդների,

Այն ո՞վ է, այն ո՞վ…

Նա շատ բարդ երեխա էր մի՝

Մեծերին միշտ հակաճառող,

Ոնց վարվել հետը՝ չգիտեին

Դաստիարակ, դասատու, ծնող։

Լոկ մի քանի տառ էր սերտել,

Դեռ հինգ տարեկան էլ չկար,

Երբ սկսեց եռանդով քերթել՝ 

Հանգերով անհեթեթ ու հիմար։

Սիրում եմ ոչ մի բանից մի բան ստանալ

Համլետ Վարդանյանի հետ ծանոթացա ՆՓԱԿ-ի «Մեկ կադր, մեկ րոպե» փառատոնի ժամանակ։ Չնայած մրցութային ծրագրում ներառված նրա ֆիլմը մրցանակի չարժանացավ, Համլետը, ինչպես ասում են, փառատոնի ֆավորիտն էր։ «Բձեքը», «Բուգի-վուգի», «Ցերեկային լուսնոտը», «Անդալուզյան ցուլը»՝ Համլետի այս ֆիլմերի «հետահայաց ցուցադրությունը» փառատոնի գլխավոր զարդն էր, որ բոլորիս լիահույս էր դարձնում, թե հայ կինոն կարող է ապագա ունենալ։ Մինչ բոլոր անկյուններից հնչում էր նրա անունը, Համլետը գիրքը ձեռքին շրջում էր ՆՓԱԿ-ի միջանցքներով՝ աչքը չկտրելով էջից։ Մեր օրերում արդեն իսկ բացառիկ բան է ընթերցող մարդ տեսնելը, բայց պակաս բացառիկ չէ ստեղծագործողը, որին չի հետաքրքրում հաջողությունը։ Երեւում էր, որ Համլետի համար իր ֆիլմերի հաջողությունն անակնկալ է։ Իր խոսքով, ինքը դրանք նկարելիս չի էլ մտածել, թե ֆիլմ է նկարում։
«Մի օր տանը նստած էի՝ գյուղում, ընկերներս եկան, թե եկեք մի բան նկարենք, մեզ համար, կոմպյուտեր ունենք, մոնտաժ կանենք, կխնդանք։ Եկան ոչ թե նրա համար, որ գիտեին ես ուզում եմ ֆիլմ նկարել, այլ որովհետեւ իրենք էլ էին ուզում, ես էլ։ Ոչ մի հավակնություն չկար»։ Հետագայում պրոֆեսիոնալներից է Համլետն իմացել, որ ֆիլմ է նկարել կինոյի կանոններով, որ իր արածը մոտ է «նոր ալիքի» կոնցեպցիային։

ՆՈՐԱՐԱՐ- ՓՈՐՁԱՐԱՐԱԿԱՆ ԱՐՎԵՍՏԻ ՑՈւՑԱՍՐԱՀ

Նա վիդեոինստալյացիա էր դիտում,

իսկ մյուսները դիտում էին ինձ.

ես ցուցադրում էի իմ քայլվածքը։

Հայրս ասում է, որ քայլելը արվեստ է՝

ավելի, քան խոսքի ու մնացած արվեստները,

քանզի չկա մի բան, որի մասին

քայլվածքը կարողանա լռել։

Իմ քայլվածքն ասում էր.

ԳՌԵՀԻԿ Ու ԳԵՂԵՑԻԿ

Անխոստում ու թեթև սկսվեց,
գռեհիկ ու գեղեցիկ,
արաղով ու ախպերական գրկախառնումով,
հարազատությամբ,
ընդհանուր նախնիների փնտրտուքով,
հետաքրքրությունների ընդհանրությամբ,
հումորի զգացման
ու լեզվազգացողության
ցուցադրությամբ,
աշխարհընկալման նմանությամբ,
փորձի թեթևակի փոխանակմամբ՝
գռեհիկ ու գեղեցիկ,
անխոստում ու թեթև սկսվեց,
մոգական համակրանքով,
համակրական մոգությամբ,
մարմնի ու հոգու ջերմությամբ,
թեթև մրսածությամբ, փռշտոցով,
ոչինչ չպարտադրող հոգատարությամբ,
թեյով ու կիտրոնով, մոռի մուրաբայով,
տենդով,
գնալու ու մնալու անկարողությամբ։
Սա հենց այն պատմությունն է,
որ ունի ավարտ՝
ողբերգական, որպես կանոն,
և միայն երբեմն,
բախտի բերմամբ,
տխուր։

2004

«Անտերուդուս» գրքից

Ռուզաննա Ոսկանյան / Բայց ի՜նչ դժվար է, օ՜, սիրահարվելը

Արփի Ոսկանյանի «Ծիկ» ժողովածուն եթե ոչ բուռն, այնուամենայնիվ որոշակի քննարկումների տեղիք տվեց: Սկսնակ գրողները, գրաքննադատները, այլևս գրական հեղինակություններն իրենց որոշիչ խոսքն ասացին: Ոմանք ոգևորված հորդորեցին շարունակել, ոմանք էլ խնդրեցին, պաղատեցին էլ չգրել: «Պոեզիայով մտնել գրականություն դեռևս նշանակում էր մտնել շքամուտքից: Մինչդեռ արձակ բանաստեղծությունը անլուրջ ժանր է. այն ոչ միայն արձակ, այլև անգամ պոեզիա չի, և ինչպես միջին սեռը հասարակություններում, որտեղ հարգանք են վայելում առնական տղամարդիկ ու կանացի կանայք, իմ այդ տեքստերը անհանգստություն էին պատճառում, - հիշում է բանաստեղծուհին: - Անհանգստության իրական պատճառը բառերն ու թեմաները չէին, ինչպես թվում էր անհանգստացածներին, այլ ձևը, որ անձև էր» (կազմի վրա): Ի տարբերություն առաջին ժողովածուի` «Անտերուդուսը» լռության մատնվեց։ Անշուշտ, եղան քննարկումներ փոքրաթիվ հարազատների շրջանում։ Կասկածի հնարավորությունը բացառող մի քանի բառով, արտահայտությամբ բարձրացվեց կամ էլ ցեխին հավասարեցվեց բանաստեղծուհին, բայց երբ գործը հասավ «դիվան բաշուն», այն է` խոսքը թղթին հանձնելուն, մեկը ալարեց, մյուսը չհամարձակվեց։ Իսկ գրական գործընթացում ամենասարսափելի բանը լռությունն է. գետը, եթե չի հոսում, վաղ թե ուշ ճահճանում է։ Մեկ տարի ուշացումով փորձում եմ խախտել լռությունը` կարճելով հեռավորությունը սիրելի, կամակոր, անսովոր Արփի Ոսկանյանի և ընթերցողի միջև։ 

«Շարույթ» և «Շարական» շարքերից

«Շարույթ» շարքից

ՄՆԱՅՈւՆ ԱՐԺԵՔՆԵՐ

Ես կավ եմ՝ անձև զանգված,

հլու անձրևին, արևին, քամուն, մատներին,

ամեն ոք կարող է վրաս թողնել իր ոտնահետքը,

ժամանակն այն անպայման կլվանա,

վերցրու ու ծեփիր ինձնից քո

դժբախտությունը։

2004

Դառնալ Ճարտարապետ

Արդեն երեք օր զարթնում եմ ամոթահար ու երջանիկ,
ինչպես ամուսնացած մի կին,
որ երազում սիրահարվել է այլ տղամարդու
ու ամբողջ օրը մտածում է նրա մասին,
ու չգիտի՝ ոնց նայի ամուսնու դեմքին,
որին սիրում է ու հարգում
և ընդհանրապես միտք չունի բաժանվելու...

Մի հապաղիր

Ա՛խ, որքան կարճ է կյանքը

Որքան վաղանցուկ…

Միայն ճարպերն են վկայում

Ապրած օրերի մասին…

Պետություն կառավարելու դասընթաց

Սկզբում ցորեն ցանիր.
կարևոր է, որ ժողովուրդը սովից չմեռնի,
կարևոր է նաև, որ կուշտ չլինի,
թե չէ ո՞վ կաշխատի դաշտերում,
քարհանքերում ու շինարարության վրա:
Ապա գիշերային ակումբ ու խաղատուն կառուցիր,
որ նաև զվարճանք լինի ու
վաստակը քամուն տալու տեղ:
Պատվիրիր սիրել զմիմյանս ու բազմանալ,
բարգավաճման համար աշխատուժ է պետք,
ինչպես և կանոնավոր բանակ
սահմանները պաշտպանելու համար,
հարմար առիթի դեպքում` ընդարձակելու: